'Het vrije denken wordt bedreigd op de universiteit'. In gesprek met Meindert Fennema

<p>Ad Verbrugge in gesprek met emeritus hoogleraar politicologie aan de UvA Meindert Fennema over de vrijheid van denken op de universiteit. “Je moet niet de illusie hebben dat je het kwaad de wereld uit kan helpen.”</p>
<p>Vanaf begin jaren ’70 was Fennema lid van de Communistische Partij van Nederland. Dat heeft z’n sporen nagelaten, zo stelt hij. “Ik ben extra gevoelig voor allerlei vormen van stalinistische methodes. Daar bedoel ik mee dat je het goede wil, en als jij dat niet met me eens bent, ben jij de slechte.”</p>
<p>Fennema neemt het al langer op voor het vrije woord. Al in de jaren ’90 verdedigde hij als een van de weinigen Janmaat en later Fortuyn. Niet omdat hij het met hen eens was, maar wel omdat hij vond dat zij ook hun zegje mochten doen. “Als er geen vrij woord is, is er geen democratie”. Later realiseerde Fennema zich dat hij bijvoorbeeld Janmaat alleen geloofwaardig kon verdedigen omdat hij lid was het de CPN. Hij was daardoor niet verdacht. “Het is toch heel erg als je dingen alleen kunt zeggen omdat je niet al ingedekt bent in sociale zin?”</p>
<p>Een tijdje geleden heeft Fennema Freek de Jonge verteld dat hij z’n show niet kon kijken omdat hij daarin mongooltjes belachelijk maakt en hijzelf spasme heeft. “Maar dat betekent nog niet dat De Jonge dat niet mag doen.” Wie bij voorbaat rekening houdt met gevoeligheden van een ander, maakt zich volgens Fennema ‘racisme van de lage verwachtingen’. Dat betekent dat je een ander lagere eisen stelt dan jezelf, omdat je vindt dat de ander dat niet aankan. Tegelijkertijd betekent dat niet dat je geen empathie kan opbrengen voor een ander. Fennema: “Daar zit een spanning.”</p>
<p>Recentelijk heeft de afdeling Politicologie aan de UvA een petitie getekend. Daarin zegt een groep docenten schuldig te zijn aan het in stand houden van een racistisch en koloniaal curriculum. Het doet Fennema denken aan het stalinisme: “Wat het stalinistische daaraan is, is dat het collectivistisch is. [..] het idee van collectieve verantwoordelijkheid past niet in een liberale democratie. Dat maakt dat mensen moreel gedwongen worden om schuld te bekennen.” Fennema ziet in dit ‘goed doen’ een gevaar. “Dit type antiracisten creëert een discours waar je óf antiracist bent, óf racist.”</p>
<p>Steeds meer beginnen evenwel ‘diversity offices’ te ontstaan aan de universiteiten. Dit dreigt volgens Fennema de inrichting van de institutie zelf te schaden. “Als het [curriculum] maatschappelijk gestuurd wordt van bovenaf krijg je kluitjesvoetbal.” Daar bedoelt Fennema mee dat iedereen achter hetzelfde thema aanholt. “Wil je nu geld krijgen? Dan moet je iets doen over racisme. Of iets doen over het milieu. Maar als je geïnteresseerd bent in het spijkerschrift van de Sumeriërs, dan is dat niet relevant.” Dat leidt tot een uniformering van het denken, zo stelt Fennema.</p>
<p>Het antiracisme is in de kern een goede zaak, zo stelt Fennema. “De beweging als geheel heeft veel goeds gedaan.” Denk aan het bewustzijn omtrent de keerzijde van Zwarte Piet en het aan de kaak stellen van racisme. Maar we moeten oppassen voor de excessen: het stalinistische uitsluiten van een ander uit naam van de goede zaak. “Dat heeft te maken met utopieën [..] Je kunt wel iets bestrijden, maar je moet niet de illusie hebben dat je het kwaad de wereld uit kan helpen.”</p>
<p>--</p>
<p>3:47 Waarom ben jij in de pen geklommen naar aanleiding van de petitie op de UvA?<br />5:30 Wat bewoog jou er toe in ’72 lid te worden van de Communistische Partij?<br />9:44 “Als er geen vrij woord is, is er geen democratie”<br />15:45 Over het opbrengen empathie<br />27:33 Wat zit jouw dwars in de ontwikkeling aan de universiteit?<br />33:31 Jij zegt eigenlijk: deze eenstemmigheid is de dood in de pot voor academische vrijheid?<br />42:44 Wat gaat dit betekenen voor de ontwikkeling van de universiteit?<br />49:00 Over het gevaar van utopieën <br />56:47 “Wij hebben de democratie te danken niet alleen aan de Verlichting, maar ook aan het verzet daartegen”<br />1:00:49 Wat verwacht jij dat er de komende jaren gaat gebeuren?</p>
<p>--</p>
<p>De Nieuwe Wereld TV is een platform dat mensen uit verschillende disciplines bij elkaar brengt om na te denken over grote veranderingen die op komst zijn door een combinatie van snelle technologische ontwikkelingen en globalisering. Het is een initiatief van journalist Paul van Liempt, filosoof Ad Verbrugge en David van Overbeek</p>
<p>De Nieuwe Wereld TV wordt gemaakt in samenwerking met de VU, Centrum Ethos en Filosofische School Nederland.</p>
<p>Volg ons!</p>
<p>Website: https://www.denieuwewereld.tv<br />Twitter: https://twitter.com/De_NieuweWereld</p&gt;