'We worden permanent afstandelijker.' Een gesprek met hoogleraar Mark van Vugt

<p>Paul van Liempt in gesprek met hoogleraar evolutionaire psychologie Mark van Vugt. &quot;We zullen ons gedrag moeten aanpassen.</p>
<p>In zijn onderzoek past Van Vugt de inzichten uit de evolutionaire biologie toe op het gedrag van mensen. Zo probeert hij hedendaagse maatschappelijke patronen beter te begrijpen. Vanuit dat oogpunt is deze coronatijd eigenlijk niet zo uitzonderlijk. “Als je door een evolutionaire bril kijkt weet je dat allerlei diersoorten al generaties lang met infectieziekten te maken hebben.” Naast roofdieren en vijandige groepen is dat al sinds de oertijd de grote bedreiging voor de mens.</p>
<p>Van Vugt legt uit dat daar naar verloop van tijd altijd oplossingen voor gevonden worden. Dat is precies het vormogen tot aanpassing dat overlevende diersoorten kenmerkt. Maar een situatie van dreiging betekent wel een andere vorm van leven. “Het leidt tot meer xenofobie. [..] Van mensen buiten de groep, vreemdelingen, is het onduidelijk of die iets hebben. Dus als er een infectie dreigt, maken we een sterk onderscheid tussen onze eigen groep en de andere.”</p>
<p>Infectieziekten zijn inherent aan de co-existentie van diersoorten. Maar de risico’s zijn sinds de landbouwrevolutie wel gegroeid, zo vertelt Van Vugt, omdat de nabijheid tussen mens en dier groter is geworden. “De manier waarop wij nu leven, hoge dichtheid, dichtbij dieren, gelobaliseerd etc.. Als wij dat niet willen stoppen dan komt er weer een golf aan, in welke vorm dan ook.” Vanuit evolutionair perspectief betoogt Van Vugt: wen maar aan een radicaal andere levenswijze, met meer afstandelijkheid, minder impulsiviteit en mobiliteit. Als wij de weg van globalisering op blijven willen gaan “dan zullen we ons gedrag moeten aanpassen”.</p>
<p>Van Vugt heeft ook veel onderzoek gedaan naar leiderschap. In tijden van crisis dient en leider primair bescherming te bieden. Bovendien heeft hij of zij een uitgesproken taak binnen de samenleving als geheel: “Een leider in deze tijd moet het goede voorbeeld geven, het is een rolmodel.” In dat verband geeft het gedrag van Grapperhaus (op zijn bruiloft waar geen anderhalve meter afstand werd gehouden) volgens Van Vugt blijk van falend leiderschap. “In elk ander verstandig land zou zo’n man de eer aan zichzelf hebben gehouden. [..] Ik vind het echt onvoorstelbaar.”</p>
<p>Ons instinct streeft altijd naar een stabiele omgeving. Van Vugt: “Dat zie je in de evolutie ook. De jagers-verzamelaars waren er al op gericht om de onzekerheid uit de regio te reduceren. Dan kun je bouwen, investeren in familie, uitbreiden etc.” De cultuur is een buffer tegen de onzekerheden. Maar is daarin altijd een verdere voortuitgang te boeken? Kunnen we eindeloos risico’s uitbannen en zo ons leven verbeteren? Volgens Van Vugt niet: “Vooruitgang bestaat in evolutionaire zin niet.” Wel leert de wetenschap ons dat we ons immer dienen voor te bereiden op toekomstige crises en catastrofes. “De evolutie leert dat er altijd iets kan gebeuren.”</p>
<p>--</p>
<p>0:49 Wat is dat precies, evolutionaire psychologie?<br />2:28 Hoe gek is deze tijd vanuit jouw perspectief? “Niet zo gek”<br />7:38 Kunnen we ons brein zo instellen dat we preventief zijn op lange termijn?<br />11:06 Wat staat ons – op basis van jouw onderzoek - nog te wachten na deze corona uitbraak?<br />15:10 Het nieuwe normaal wordt afstand houden? “Ja”<br />19:29 Als ik jou goed beluister moet jij het verschrikkelijk vinden wat Grapperhaus heeft gedaan?<br />21:40 Over het thema leiderschap, waar Van Vugt veel onderzoek naar gedaan heeft<br />30:50 Moeten we leren leven met onzekerheden, of moeten we ons daar juist tegen wapenen?<br />34:36 Kan het leven altijd een kwestie zijn van vooruitgang?<br />43:46 Leef jij zelf heel uitbundig of ben jij goed toegerust op werken in de (post-)corona tijd?</p>
<p>--</p>
<p>De Nieuwe Wereld TV is een platform dat mensen uit verschillende disciplines bij elkaar brengt om na te denken over grote veranderingen die op komst zijn door een combinatie van snelle technologische ontwikkelingen en globalisering. Het is een initiatief van journalist Paul van Liempt, filosoof Ad Verbrugge en David van Overbeek</p>
<p>De Nieuwe Wereld TV wordt gemaakt in samenwerking met de VU, Centrum Ethos en Filosofische School Nederland.</p>
<p>Volg ons!</p>
<p>Website: https://www.denieuwewereld.tv<br />Twitter: https://twitter.com/De_NieuweWereld</p&gt;