‘We leven in een hypermoreel tijdperk.’ Een gesprek met Hans Boutellier

<p>Paul van Liempt in gesprek met bijzonder hoogleraar polarisatie en maatschappelijke veerkracht Hans Boutellier. &quot;We moeten de lokale gemeenschappen mobiliseren.&quot;</p>
<p>De afgelopen jaren heeft Boutellier veel onderzoek gedaan naar veiligheid, polarisatie en met name de publieke moraal. Hij is over de huidige ontwikkelingen wat pessimistisch gestemd. “Ik zie dat het allemaal wat grimmiger wordt.” Dat was volgens Boutellier al gaande voor de pandemie, “maar het lijkt wel of de coronacrisis daar een klap bovenop doet. [..] Je kunt toch wel spreken van een proces van ontwrichting.”</p>
<p>Dat kan in het ergste geval steeds verder escaleren. Enkele decennia geleden waren diverse demonstraties nog gericht tegen het beleid of de regering, nu regelmatig tegen bepaalde bevolkingsgroepen. Boutellier: “Dat is echt iets anders. Dat is waarom polarisatie een relevant begrip is.” Op zich is polarisatie en conflict geen probleem. Het is in zekere zin de hart van de democratie. Maar, zo vertelt Boutellier, “het kan ook leiden tot vijandschap. De vijand is iemand die je niet wil zien, wil elimineren, die je niet meer verdraagt. Dat moment van escalatie is razend gevaarlijk.”</p>
<p>In zijn werk betoogt Boutellier dat, in tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd, we niet in een amorele, maar juist in een hypermorele tijd leven. “We nemen elkaar eigenlijk permanent de maat.” Dat heeft volgens Boutellier te maken met het feit dat onze samenleving geen gedeelde bronnen meer kent, verhalen waar we het allemaal wel over eens zijn. Moraal meer als effect dan als bron. Bij deze hypermorele tijd hoort volgens Boutellier een uitdaging. “We moeten als samenleving ons best doen om verhalen te produceren, die momenten te organiseren.”</p>
<p>De samenleving na de ontzuiling heeft Boutellier ook wel een ‘pragmacratie’ genoemd. Problemen worden veelal pragmatisch aangepakt. Dat gebeurde ook tijdens de coronacrisis. “Maar naarmate het langer duurt zie je dat het pragmatische antwoord met grote regelmaat leidt tot verkeerde beslissingen.” Er is volgens Boutellier nog iets anders nodig. “Ik verwacht een verdere politisering van de vraagstukken, zowel in positieve als negatieve zin.”</p>
<p>Tegelijkertijd is er de mogelijkheid om problematische ontwikkelingen die al langer gaande waren aan te pakken, zo betoogt Boutellier. “De meritocratie heeft ertoe geleid dat je opleiding bepalend werd voor de status en het inkomen. Daar zit een onwaarschijnlijke onbillijkheid in.” Hij pleit daarom toch voor een andere houding ten opzichte van ongelijkheid. “De uitdaging is om daar flinke correcties in aan te brengen.” Daarnaast ziet Boutellier vooral heil in veerkracht van onderaf. “We moeten de lokale gemeenschappen mobiliseren [..] ik geloof dat dat een begin van het antwoord is.”</p>
<p>--</p>
<p>0:14 Introductie over hoogleraarschap ‘Polarisatie en maatschappelijke veerkracht’<br />1:34 Wat vanuit de publieke moraal te denken van een premier die zegt: gewoon je bek houden?<br />3:05 “Ik denk dat we in een fase leven waarin we constant op onze hoede zijn voor ontwrichtende processen”<br />8:08 Over het thema ‘veiligheid’ en het vervolg van het boek ‘De veiligheidsutopie’<br />11:51 Waar zou het in het ergste geval toe kunnen leiden, de huidige polarisatie? “Vijandschap”<br />15:13 Is het uitsluiten van een andere politiek partij, zoals Kaag heeft gedaan, ook niet gevaarlijk?<br />17:53 Wat is het verschil tussen de polarisatie bijvoorbeeld in de jaren ’70 en nu?<br />20:21 Je hebt ook gezegd: we leven niet in een amorele, maar in een hypermorele tijd?<br />27:31 Over ‘leiderschap’ en de politieke taak in de coronacrisis: “de politisering van vraagstukken zal toenemen”<br />32:40 Komt succes in onze meritocratie echt door onszelf, of overschatten we dat enorm?<br />42:25 “We moeten de lokale gemeenschappen mobiliseren”</p>
<p>--</p>
<p>De Nieuwe Wereld TV is een platform dat mensen uit verschillende disciplines bij elkaar brengt om na te denken over grote veranderingen die op komst zijn door een combinatie van snelle technologische ontwikkelingen en globalisering. Het is een initiatief van journalist Paul van Liempt, filosoof Ad Verbrugge en David van Overbeek</p>
<p>De Nieuwe Wereld TV wordt gemaakt in samenwerking met de VU, Centrum Ethos en Filosofische School Nederland.</p>
<p>Volg ons!</p>
<p>Website: https://www.denieuwewereld.tv<br />Twitter: https://twitter.com/De_NieuweWereld</p&gt;