Blinde vlek in ons economisch denken? Op zoek naar wat de oude Grieken ons kunnen leren

<p>David van Overbeek in gesprek met classica Tazuko van Berkel over het economisch denken bij de oude Grieken en wat dat ons te kennen geeft over de economische wetenschappen in onze tijd. “Wat we kwijt zijn is een taal of modus waarin we hier publiekelijk over kunnen praten zonder dat we ons bevoogd voelen door de ander.&quot;</p>
<p>Steun De Nieuwe Wereld via deze link: https://www.gofundme.com/f/decemberactie-de-nieuwe-wereld-2020</p&gt;
<p>Hoe dachten de oude Grieken na over economie? Van Berkel vertelt dat de economie expliciet werd verbonden aan een idee van wie de mens is. “In de Oudheid zijn economie en ethiek vele meer met elkaar vervlochten.” De vraag naar de verdeling van producten en goederen ging samen met de vraag naar het goede leven. Het is evenwel van belang de culturele setting te verdisconteren: we kunnen de inzichten van destijds niet zomaar toepassen op de wereld van vandaag de dag. Om een vollediger beeld te krijgen doet Berkel bovendien onderzoek naar de ideeën de gewone man of vrouw. “Kijk je naar de wereld van de man op straat dan zie je een hele ander patroon naar voren komen.”</p>
<p>Dat contrast zien we nu in onze samenleving nog steeds, zo legt Van Berkel uit. “In het economisch denken van de man op de straat is de homo economicus nog erg dominant. Terwijl in allerlei takken van economische wetenschap er een veel genuanceerder mensbeeld gangbaar is.” De grondgedachte is: mensen worden gedreven door eigenbelang en denken daar rationeel over na. Velen denken dat dit een neutraal, rationeel mensbeeld is. Maar, zo stelt Van Berkel, dit is in feite een selffulfilling prophecy. “Als je mensen zo gaat benaderen, gaan ze zich ernaar gedragen. Dus zo neutraal is het niet.”</p>
<p>Van Berkel vertelt over Callicles, een figuur uit een dialoog van Plato, die deze houding belichaamt. Hij stelt dat de mens simpelweg zijn behoeften zou moeten bevredigen. Zo’n tekst is volgens Van Berkel een opening om over deze thematiek te spreken. “Ik denk niet dat er mensen rondlopen met het wereldbeeld, en met name het zelfbeeld, van Callicles.” Vandaag de dag groeit het bewustzijn dat we de vraag moeten stellen waar de economie nu in wezen om draait. Daar ligt een opgave, zo stelt Van Berkel. “Wat we kwijt zijn is een taal of modus waarin we hier publiekelijk over kunnen praten zonder dat we ons bevoogd voelen door de ander. [..] Ik hoop dat ik met mijn onderzoek wat handvatten kan geven om dit weer meer op de agenda te zetten.”</p>
<p>--</p>
<p>0:59 Jij doet studie naar het economisch denken bij de oude Grieken den mensbeelden die daaruit spreken. Wat onderzoek je dan?<br />4:48 Dus de vervlechting van economie en ethiek was bij de Grieken ook zichtbaar bij de alledaagse man of vrouw?<br />10:16 Wat valt op aan de sociale en culturele context van die tijd?<br />16:37 Hoe kun je vanuit een fabel iets zeggen over het economische denken van de gewone man?<br />19:57 Wat zou je vanuit de Grieken kunnen zeggen over ons economisch denken?<br />31:31 Zou je iets kunnen vertellen over jouw werk waarin je klassieke teksten leest met professionals?<br />36:57 Wat voor vragen spelen bij financiële professionals en juristen als ze zo’n tekst (van Plato) lezen?<br />41:06 Kun je zeggen dat nog steeds dezelfde vragen spelen als destijds bij de oude Grieken?</p>
<p>--</p>
<p>De Nieuwe Wereld TV is een platform dat mensen uit verschillende disciplines bij elkaar brengt om na te denken over grote veranderingen die op komst zijn door een combinatie van snelle technologische ontwikkelingen en globalisering. Het is een initiatief van journalist Paul van Liempt, filosoof Ad Verbrugge en David van Overbeek</p>
<p>De Nieuwe Wereld TV wordt gemaakt in samenwerking met de VU, Centrum Ethos en Filosofische School Nederland.</p>
<p>Volg ons!</p>
<p>Website: https://www.denieuwewereld.tv<br />Twitter: https://twitter.com/De_NieuweWereld</p&gt;