Kunst is onontbeerlijk voor de democratie. Een gesprek met Joke Hermsen

<p>Ad Verbrugge in gesprek met filosoof en schrijver Joke Hermsen over haar nieuwe boek ‘Ogenblik &amp; Eeuwigheid’. “We hebben kunst, muziek, toneel, literatuur en theater om allerlei redenen.”</p>
<p>Meer tijd voor de kunst. Dat is de ondertitel van het boek van Hermsen, en dat bedoelt zij in tweeërlei zin. Ten eerste: er moet meer tijd voor de kunst komen, en ten tweede: “dat kunst ons als het ware een andere tijdservaring doet genieten”. Ze doelt op een andere levensritme, los van het tikken van het klok. “Daar worden we gezondere mensen van, zowel mentaal als lichamelijk.” Haar boek is in wezen een reactie, zo vertelt zij, tegen de uitspraak dat kunst slechts een linkse hobby is en dat de politiek daar prima op kan bezuinigen. “We hebben kunst, muziek, toneel, literatuur en theater om allerlei redenen nodig hebben in een democratie, om die in evenwicht en gezond te houden.”</p>
<p>Met Arendt illustreert Hermsen dit door te wijzen op de wereld die mensen met elkaar delen, tussen het privéleven en de publieke ruimte in. “Daar moeten we vanuit alle verschillende invalshoeken, filosofie, kennis, wetenschap, kunst, cultuur, een gesprek over voeren.” Als we alleen nog oog hebben voor de privésfeer of economisch rendement, dan gaat die wereld teloor. Hermsen: “Juist omdat je kunst niet onmiddellijk op begrip kunt brengen [..] is die consumptieve attitude daar niet geschikt.” Bovendien, zo stelt zij, liggen esthetiek en ethiek ook veel meer in elkaars verlengde dan veelal wordt gedacht. “Het in een ander kunnen verplaatsen is een menselijke eigenschap die aan het begin ligt van onze ethiek.” Precies dat trainen we met behulp van schilderkunst, theater of een roman.</p>
<p>Hermsen is zowel schrijfster als filosoof. Zij ziet dat deze twee voor haar eenzelfde betrokkenheid kennen: ze opereren op de grens van het zegbare en het onzegbare. “Juist vanuit het gericht zijn op wat nog niet is, worden ze eigenlijk door dat utopische punt op de horizon geïnspireerd om het denken te verruimen en te verbreden.” Daar komt voor Hermsen tevens het tijdsthema terug: het reiken voorbij het voorhandene brengt iets van de eeuwigheid in het ogenblik. “De uitdaging nu is hoe we de verhouding ogenblik-eeuwigheid in een 21e-eeuws jasje kunnen steken.”</p>
<p>--</p>
<p>2:01 Wat bracht je ertoe de kunst in je boek zo met de politiek te verbinden?<br />9:39 “Over smaak valt wél te twisten”<br />12:15 Over het belang van kunst in relatie tot de bestendigheid van de gedeelde wereld (Arendt)<br />23:02 De relatie tussen kunst en ethiek: “Dat wordt heel vaak vergeten”<br />32:20 “Je zou eigenlijk kunnen zeggen dat we veel meer verhalen nodig hebben”<br />36:42 Waarom heb je het over ‘De Toverberg’? Wat heeft dat met jou persoonlijk gedaan?<br />40:30 Hoe zie jij de relatie tussen filosofie en kunst?<br />45:25 Voordracht ‘Constantijntje’ van Vondel</p>