Democratie en bureaucratie: een korte geschiedenis. Een gesprek met Ruud Koole

<p>Jelle van Baardewijk in gesprek met em-hoogleraar Politicologie Ruud Koole over zijn boek ‘Twee pijlers’.</p>
<p>Onze democratische rechtsstaat is gebaseerd op twee pijlers, zo betoogt Koole in zijn boek. “De twee pijlers staan voor de electorale en de niet-electorale pijler.” De eerste zijn alle organen die democratisch gekozen zijn, de tweede zijn de overheidsinstellingen die geen kiezersmandaat hebben. “Je hebt politiek gebaseerd op de instemming van de kiezers, en politiek of overheidsbesluiten die dat niet zijn.” Denk bij dat laatste aan de rechtsspraak, maar ook aan een groeiend aantal onafhankelijk instituties en autoriteiten, zoals in Nederland het RIVM, het NWO of de AFM. De vraag is natuurlijk: waar zijn de besluiten die daar genomen worden op gebaseerd?</p>
<p>In dit gesprek schetst Koole de geschiedenis van de democratie en bureaucratie in Nederland. Hij gaat in op het verschil tussen dualisme en monisme m.b.t. de electoraal gekozen instituten – het parlement en het kabinet. “Als je kijkt naar andere landen, dan begrijpen ze de hele discussie over monisme en dualisme niet. Dat bestaat nergens anders, dat is alleen in Nederland.” Koole vertelt tevens over de opkomst van rechtstreekse verkiezingen, het ontstaan van politieke partijen en het invoeren van algemeen kiesrecht. “Dat heeft het stelsel definitief veranderd in het 20e -eeuwse en 21e -eeuwse stelsel.”</p>
<p>Ook gaat Koole in op de politieke ordening op Europees niveau. Daar spelen bij uitstek de instituten uit de tweede, niet electorale pijler een cruciale rol. “De motoren om die Europese integratie en de vrije markt dichterbij brengen, zijn vooral de niet gekozen instellingen.” Koole is kritisch op het gebrek aan democratische verankering, al ziet hij eveneens het belang van het Europese project. “Als je de verzorgingsstaat in West-Europa in stand wil houden [..] de nationale staten kunnen dat pas als ze op internationaal niveau samenwerken.” Onafhankelijke instellingen zoals de ECB zijn dan ook nodig, zowel op nationaal als op Europees niveau, maar: “dat moet wel gebaseerd zijn op een duidelijk politiek mandaat, dus door de gekozen pijler.”</p>
<p>--</p>
<p>1:07 Jij spreekt over twee pijlers? Wat zijn de twee pijlers van onze institutionele rechtsorde?<br />3:19 Kun je iets zeggen over de methode van je boek?<br />6:49 Kun je een concreet voorbeeld geven om het verschil tussen monisme en dualisme te illustreren?<br />11:16 Kun je de omslag in de 19e-eeuwse politiek naar het huidige systeem met partijen schetsen?<br />14:39 Waarom richtte Thorbecke geen partij op?<br />17:57 De eerdere democratie was geen partijdemocratie, maar meer regionaal?<br />22:03 Hoe hebben de 60ies de institutionele inrichting van de democratie veranderd?<br />26:05 Hoe schets je de geschiedenis van de niet electorale pijler?<br />30:27 Vergelijking Nederland en Europa. Het lijkt toch evident dat er in Europa een democratisch tekortervaring is?<br />42:52 Moet de Europese institutionele ordening vernederlandsen?<br />46:08 Die intentionele ordening met zelfstandige instituties op verschillende terreinen kraakt? “Ja dat vind ik wel”</p>
<p>--</p>
<p>De Nieuwe Wereld TV is een platform dat mensen uit verschillende disciplines bij elkaar brengt om na te denken over grote veranderingen die op komst zijn door een combinatie van snelle technologische ontwikkelingen en globalisering. Het is een initiatief van journalist Paul van Liempt, filosoof Ad Verbrugge en David van Overbeek</p>
<p>De Nieuwe Wereld TV wordt gemaakt in samenwerking met de Centrum Ethos aan de VU en Filosofische School Nederland.</p>
<p>Volg ons!</p>
<p>Website: https://www.denieuwewereld.tv​​​​<br />Twitter: https://twitter.com/De_NieuweWereld</p&gt;